HOME    ..SVNFolkNIEUWSCURSUSSENLINKSARTIKELENCONTACTLOGIN

.Login.







De sandouri, de stuwende kracht in menig Griekse volksmuziekgroep


Geschreven door Henk Scholte, februari 2016 

 

Geschiedenis

 

De sandouri is een verkleinde Griekse uitvoering van de cimbalom. Menig deelnemer van het Venster op het Oosten (één van de weekend-workshops van de SVN) zal dit instrument, door ondergetekende bespeeld, gezien en gehoord hebben. 

De geschiedenis gaat terug tot 3500 voor Christus. Een simpele met hamer aangeslagen rij van snaren welke in de verte lijkt op de sandouri is gevonden op een Assyrisch bas-reliëf in Kyindjuk. De naam zou afgeleid zijn van het Perzische “santoor” of “santar”, dat “honderd snaren” betekent (san=honderd, tar = snaar). Een sandouri heeft inderdaad 96 tot 115 snaren.

Vermoedelijk is de cimbalom door de kruisvaarders in de 12e eeuw naar West-Europa gebracht. In de lage landen werd het bekend onder de naam hakkebord. In 1802 wordt het instrument beschreven in een reisverslag van een Engelsman in Athene. Rond 1850 duikt de sandouri in zijn huidige vorm op in Smyrna (Klein Azië), het tegenwoordige Izmir in Turkije. Daar traden in de vele cafés muzikanten op. Hierin speelden de viool en sandouri vaak de hoofdrol.

De opmars van de sandouri in Griekenland begon met de bekende bevolkingsuitwisseling tussen Turkije en Griekenland in 1922. Er bevonden zich vele uitstekende sandouri- spelers en bouwers onder de vluchtelingen. Vanaf deze periode verspreide het gebruik van de sandouri over geheel Griekenland.


Beschrijving  sandouri

 

De sandouri heeft de vorm van een trapezium. Het is een grote platte houten doos met een hoogte van 7 tot 10 centimeter waarover de snaren zijn gespannen in groepen van 2, 3, 4 of 5 stuks. Zo’n groep snaren is in een gelijke toonhoogte gestemd. De snaren lopen over een aantal bruggen en worden daardoor op een bepaalde manier in lengte verdeeld. Deze verdeling bepaalt de stemming van het instrument.

Om een zo evenredig mogelijk volume te creëren zijn er per toon 2, 3, 4 of 5 metalen snaren gebruikt. De lage snaren zijn van nikkelstaal met koper omwonden, de hoogste zijn van nikkelchroom en de middelste zijn van messing. De klankkast is volledig gemaakt uit massief palissanderhout. Het klankbord en de bodem is van Europees vurenhout (fijnspar). 

De stemming is chromatisch en de omvang is 3,5 octaaf. De snaren worden aangeslagen met houten hamertjes. Deze variëren in vorm maar ook soort hout. De uiteinden zijn omwonden met textiel, watten, leer of ander materiaal. Hiermee is het geluid te beïnvloeden. Het geluid van verschillende tonen mengt zich, waardoor een drone of galm ontstaat. Karakteristiek voor de sandouri is het ontstaan van vele boventonen. Tijdens het spelen kun je met je handen of ellebogen deze galm dempen.

Meestal staat de sandouri op een soort van tafeltje of opklapbaar rekje. Een enkele keer wordt hij op de knieën of zomaar een stoel gelegd. Soms wordt hij met een band om de nek gehangen en in een “lopend” orkest bespeeld. Vooral bij een bruiloft (halen van de bruid) of soms ook bij andere gelegenheden.

Vroeger waren er veel meer bouwers in Griekenland. Tegenwoordige zijn er nog maar drie tot vijf bouwers bekend.

 

De sandouri in de Griekse muziek

 

Oorspronkelijk was het in gebruik als melodie-instrument. Meestal samen met viool en klarinet. Na verloop van tijd veranderde dit onder invloed van het gebruik van de westerse harmonieën. Begeleiding in akkoorden was ook mogelijk. Uiteraard is dit af te wisselen.

Door de technische en expressieve kracht werd de sandouri een onmisbaar lid van het Griekse ensemble. Omdat de sandouri zowel melodie- als polyfonisch meerstemmig instrument is kan het zowel solo bespeeld worden, als in samenspel met andere melodie-instrumenten. De melodie wordt dan parallel gespeeld met bijvoorbeeld de klarinet of viool en de tussenpozen wordt met ritmische akkoordtonen aangevuld.

Op de Griekse eilanden vaak nog melodie maar op vaste land vaak gebruikt als begeleiding van solisten. Door deze verschillende mogelijkheden heeft de sandouri een bijna sturende werking in de muziekgroep.

De sandouri vind je dan in bijna alle muziekstromingen terug in Griekenland. Van de eilandenmuziek(nisiotika) tot in de populaire stadsmuziek(laïka). Van de Rebetika(Griekse blues) tot in de volksmuziek(dimotika).

Veel bekende en onbekende sandouri spelers kwamen en komen nog steeds van het eiland Lesvos. De sandouri is het favoriete instrument op dit eiland. De bekendste bespeler was Aristidis Moschos. Andere minder bekende namen zijn  Giorgos Hantzelis, Giannis Susamlis, Nikos Kalaitzis (Bindaghalas). Tegenwoordig vormen Dimitris Kofteros, Areti Ketimé, Mario Papandeas, Ourania Lambropoulou en Panos Vergos de nieuwe generatie.

En dat een sandouri een belangrijk element in het Grieks orkest vormt wordt duidelijk door de volgende anekdote: Als het bekend was dat er ergens een orkestje optrad was het eerste wat men vroeg: wie de sandouri bespeelde.